Ceza hukuku, devletin kamu düzenini korumak amacıyla hangi fiillerin suç teşkil ettiğini ve bu fiillere hangi yaptırımların (cezaların) uygulanacağını belirleyen hukuk dalıdır. Diğer hukuk dallarından farklı olarak, burada karşı karşıya gelen taraflar sadece kişiler değil; “toplum adına” hareket eden devlet ve sanıktır.
Ceza Yargılamasının Aşamaları
Ceza süreci genellikle iki ana aşamadan oluşur: Soruşturma ve Kovuşturma. Soruşturma aşaması, bir suç şüphesinin öğrenilmesiyle başlar ve Cumhuriyet Savcısı tarafından yürütülür. Eğer yeterli delil bulunursa hazırlanan iddianame mahkemece kabul edilir ve kovuşturma (yargılama) aşamasına geçilir. Bu süreçte temel gaye, “maddi gerçeğe” ulaşmaktır.
Temel İlke: Masumiyet Karinesi
Ceza hukukunun en sarsılmaz direği “Masumiyet Karinesi”dir. Buna göre, bir kişinin suçluluğu kesinleşmiş mahkeme kararıyla sabit oluncaya kadar o kişi masum sayılır. Ayrıca “şüpheden sanık yararlanır” ilkesi gereği, bir suçun işlendiğine dair en ufak bir şüphe dahi giderilemiyorsa mahkumiyet kararı verilemez.
Suç ve Ceza Türleri
Türk Ceza Kanunu kapsamında suçlar; hayata karşı suçlar (kasten öldürme), malvarlığına karşı suçlar (hırsızlık, dolandırıcılık), vücut dokunulmazlığına karşı suçlar (yaralama) gibi kategorilere ayrılır. Cezalar ise hapis cezası veya adli para cezası şeklinde uygulanabilir. Kişinin hürriyetini kısıtlayan bu süreçlerde, savunma hakkı kutsaldır ve her sanık müdafi (avukat) yardımından yararlanma hakkına sahiptir.
Ceza hukukunda hata payı telafisi güç sonuçlar doğurabileceğinden, delillerin hukuka uygun toplanması ve usul kurallarına tam uyum sağlanması hayati önem taşır.